Het Nederlandse kabinet steekt te weinig geld in maatregelen die de economie duurzamer maken. Nederland loopt bovendien achterop bij andere Europese landen als het gaat om duurzame stimuleringsmaatregelen.

Dit blijkt uit de jongste Duurzaamheidbarometer van accountants- en adviesorganisatie PricewaterhouseCoopers (PwC) onder 269 Nederlandse spelmakers, zoals directeuren, managers en beleidsverantwoordelijken, op het terrein van duurzaam ondernemen. De barometer peilde in aanloop naar de Europese verkiezingen eenmalig de houding van deze spelmakers over Europa en regelgeving.

Maar liefst 79% van de onderzochte bedrijven vindt dat Nederland achterop loopt in Europa met duurzame stimuleringsmaatregelen. Het recente crisispakket van het kabinet straalt volgens een ruime meerderheid (79%) geen duurzame ambitie uit. Zo kwalificeert 67% de 2 miljard die het kabinet extra investeert in duurzame energie - waarvan 160 miljoen in windmolens op zee - als 'onvoldoende'. Tevens meent 91% dat de overheid een grotere leidersrol moet gaan vervullen bij een omvattende strategie om de energie-, klimaat- en kredietcrisis het hoofd te bieden (New Green Deal).

De Europese Unie moet overigens zelf ook een grotere rol op zich nemen, zo blijkt uit de barometer. Aan de vooravond van de Europese verkiezingen stelt 95% van de spelmakers dat de EU meer moet doen om duurzaam ondernemerschap te bevorderen. Daardoor dreigt Europa op haar beurt weer terrein te verliezen op de Verenigde Staten: nu al vindt 38% dat de VS met haar recent aangekondigde duurzame stimuleringsbeleid de EU voorbijstreeft. Terwijl de VS tot voor kort onder Bush nog een slechte reputatie had op milieugebied. Men is sceptisch over de wereldwijde leidersrol van de EU op het gebied van klimaatverandering: volgens slechts een derde speelt de EU een belangrijke rol op het wereldtoneel. Bovendien vindt 86% van de spelmakers dat de EU te ver van de ondernemer afstaat op het gebied van duurzaam ondernemen. Het thema duurzaamheid speelt volgens hen dan ook nauwelijks of geen rol bij de aanstaande Europese verkiezingen.

De sceptische houding van de spelmakers ten aanzien van Nederland binnen Europa sluit volgens Klaas van den Berg, Sustainability leader bij PwC, aan bij eerder PwC-onderzoek (bron: Crisis or not, renewable energy is hot), waaruit blijkt dat Nederland wat betreft het succes van stimuleringsmaatregelen onder het gemiddelde presteert. "In het Energierapport van het Nederlandse kabinet worden nauwelijks keuzes gemaakt. Nederland kan veel opsteken van bijvoorbeeld Duitsland, waar binnen Europa de jaarlijkse stijging van het aandeel duurzame energie het grootst is. Ik pleit sterk voor een versnelde invoer van de in het crisispakket aangekondigde garantieregeling voor investeringen in duurzame energie, naar Duits voorbeeld. Een meerderheid (85%) van de onderzochte bedrijven ondersteunt deze oproep."

Momenteel ligt het aandeel duurzaam in de Europese energievoorziening rond 7 procent (bron: Crisis or not, renewable energy is hot). Nog ver achter de beoogde 20 procent in 2020. "En gelet op het groeitempo van de afgelopen jaren gaan we dit doel alleen met heel veel investering en moeite bereiken. Coherent Europees beleid is hiervoor noodzakelijk", zegt Van den Berg. En over de rol van Europa op het wereldtoneel zegt hij: "Europa was altijd koploper in het mondiale streven naar een verduurzaming van de economie. Die positie dreigen we nu te verliezen aan de VS", daarmee verwijzend naar president Obama's plannen om de komende tien jaar 150 miljard dollar te investeren in private activiteiten voor schonere energie en klimaat. "De klimaatonderhandelingen in Kopenhagen later dit jaar zullen uitwijzen waar het mondiale leiderschap op klimaatgebied komt te liggen", aldus Van den Berg.

Van den Berg verklaart het dreigende verlies van de Europese koppositie vooral aan te gefragmenteerd Europees stimuleringsbeleid. "Concurrentie tussen lidstaten is in beginsel goed omdat die vaak leidt tot duurzame impulsen, maar wordt ongewenst zodra lidstaten grensoverschrijdende EU-doelstellingen uit het oog verliezen. Dit werkt destructief en ontmoedigend voor met name duurzame koplopers, waaronder veel Nederlandse industriële bedrijven. Die frustratie zien wij ook onder de respondenten in deze barometer." De taak van de EU zou zich meer moeten richten op het creëren van een gelijk speelveld aan maatregelen en voorwaarden die de Europese economie duurzamer maken. Per slot van rekening kennen de meeste duurzaamheidvraagstukken geen landsgrenzen.

De barometer laat duidelijk zien dat de onderzochte Nederlandse bedrijven zich tekort gedaan voelen binnen Europa. Zo steekt volgens 78% van de onderzochte bedrijven het Nederlandse kabinet te weinig geld in maatregelen die de economie duurzamer maken. Naast de kredietgarantieregeling zou een groen btw-tarief op milieuvriendelijke goederen en diensten ook door een ruime meerderheid (81%) met gejuich worden ontvangen. De aangekondigde invoering van het lage btw-tarief van zes procent voor huisisolatie noemt Van den Berg een goede eerste stap. Maar daarnaast moeten er volgens 90% van de respondenten meer garanties en stimuleringspremies voor energiebesparing in de woningbouw komen. Naast het gebrek aan stimulering spelen knelpunten ook een belangrijke rol voor bedrijven. Overheidsprocedures rondom duurzame projecten dienen te worden vereenvoudigd, zo vindt 93% van de respondenten. Dit geeft aan dat bedrijven vinden dat de overheid niet alleen moet stimuleren, maar ook het goede voorbeeld moet geven door de eigen processen te verbeteren.

Impact financiële crisis
De barometer meet per kwartaal de impact van de financiële crisis op duurzaamheidinitiatieven van bedrijven. Bijna driekwart (72%) van de onderzochte bedrijven heeft geen plannen om lopende initiatieven en investeringen op het gebied van duurzaamheid te wijzigen als gevolg van de huidige economische crisis. Een vijfde (20%) van de bedrijven heeft besloten zich juist meer toe te leggen op duurzaam ondernemen. Slechts een kleine groep (7%) heeft lopende investeringen gereduceerd of stopgezet. De percentages wijken niet significant af van de vorige meting in februari.

De barometer verdeelt bedrijven in drie categorieën: de 'koplopers', zij die geloven in kansen die de crisis hun zakelijk biedt; de 'volharders', zij die geloven in het duurzame gedachtegoed en hun huidige investeringen ongemoeid laten; en de 'sceptici', zij die de crisis aangrijpen om besparingen te realiseren door duurzaamheidinvesteringen terug te draaien. Van den Berg: "We zien nu al een aantal metingen lang dat de recessie tot nu toe betrekkelijk weinig negatieve invloed heeft op de duurzaamheidinitiatieven van koplopers en volharders. Vooralsnog gaan hun groene en maatschappelijke plannen niet massaal de prullenbak in. Zij delen de brede opvatting dat klanten in toenemende mate een duurzame opstelling verwachten, dat het concurrentievoordeel oplevert, en dat duurzaam ondernemerschap zich daarom op termijn zal uitbetalen. Voor veel bedrijven geldt dat duurzaamheid integraal onderdeel is van hun bedrijfsvoering en een lange termijn strategie vormt."

Maar niet alle seinen staan op groen, zo waarschuwt Van den Berg. De percentages van drie belangrijke indicatoren - verwachting klanten, concurrentievoordeel en winstverwachting op termijn - zijn iets gezakt ten opzichte van de vorige meting. Bovendien denkt ruim driekwart dat de crisis negatieve effecten heeft op de financiering van duurzame projecten, denkt een kleine meerderheid dat beleggers zich nu niet per se meer zullen gaan richten op duurzame bedrijven en verwacht een meerderheid dat aandeelhouders juist minder aandacht voor duurzaamheid gaan vragen dan vóór de recessie. "Daarmee neemt de druk met name op de groep volharders toe, omdat zij gevoeliger zijn voor de recessie. We blijven daarom het komende jaar monitoren of de groepen groeien of slinken naarmate de recessie aanhoudt", besluit Van den Berg.

© ANP 2009